سردرد و مشکلات فکی- گیجگاهی

 

درد میگرن، سردرد کلاستر، حملات مزمن سردرد یک طرفه، نورآلژی تری ژمینال و سردرد ناشی از سرفه می تواند به ساختارهای فکی دهانی از جمله دندان ها ارجاع شود. بر عکس درد مفصل فکی گیجگاهی و ساختمان های عضلانی و لیگامان های آن – اختلالات فکی گیجگاهی- می تواند به ناحیه سر ارجاع شود. اختلالات فکی گیجگاهی در بین افراد جامعه شایع است و حداقل در 75 درصد موارد یک نشانه و حداقل در 33 درصد موارد بعنوان یک علامت است. میزان فراوانی اختلالات فکی گیجگاهی در تمام عمر یک فرد تا 69 درصد است. زنان 1/2 برابر بیشتر از مردان دچار علائم اختلال فکی گیجگاهی می شوند. تنها 5 درصد از بیماران دارای علائم اختلال فکی گیجگاهی به درمان نیاز دارند و کمتر از 5 درصد از آنها دچار سردردهای همراه هستند.

علائم


درد که معمولاً در عضلات مربوط به جویدن، نواحی اطراف گوش یا مفصل فکی گیجگاهی است از شایع ترین علائم اختلال فکی گیجگاهی محسوب می شود. این علائم معمولاً با جویدن تشدید می شوند. به دلیل اینکه هم گوش و هم مفصل فکی گیجگاهی دارای عصب رسانی حسی از عصب اوریکولوتمپورال هستند، درد گوش از شایع ترین علائم اولیه اختلال فکی گیجگاهی محسوب می شود.

نشانه ها شامل محدودیت یا عدم تقارن حرکت فک، صدا دارن مفصل هنگام حرکت و قفل شدن و هنگام باز کردن دهان می باشد. صدا دادن مفاصل که شامل تیک تیک کردن و صدا دادن مفاصل هنگام حرکت است (به دلیل لغزندگی ناقص مفاصل به دلیل التهاب، آرتریت یا جابجایی، ایجاد می شود) در افراد بدون علامت هم بسیار شایع است. جابجایی مفصل فکی گیجگاهی همچنین تا حدود 38 درصد در افراد بدون علامت اتفاق می افتد. به دلیل اینکه اختلالات فکی گیجگاهی و سردرد هر دو بسیار شایع هستند به راحتی می توان سردرد را به اشتباه ناشی از اختلالات فکی گیجگاهی تلقی کرد. معاینات انجام شده در بیرون از محیط دهان شامل لمس مفصل فکی گیجگاهی هم به طور جانبی (کپسول جانبی مفصل فکی گیجگاهی) و هم در انتهای مفصل در زیر گوش (زائده خلفی و کپسول مفصل فکی گیجگاهی) از لحاظ تندرنس خواهد بود.

محدوده حرکت فک باید به طور عمودی یا جانبی اندازه گیری شود. حداکثر اندازه باز شدن عمودی را می توان با یک خط کش از لبه دندان پیشین بالایی و پایینی مرکزی که معمولاً از 35 تا 55 میلی متر است اندازه گیری کرد. انحراف از خط میانی فکی به سمت یک طرف معمولاً به دلیل نارسائی کندیل در لغزیدن به یک سمت است که باعث انحراف چانه خواهد شد. فاصله چرخش جانبی به سمت راست و چپ از خط میانی دندان های پیشین مرکزی فک فوقانی تا خط میانی دندان های پیشین مرکزی فک تحتانی معمولاً از 8 تا 15 میلی متر است. حرکات فک تحتانی به سمت جلو را هم باید اندازه گرفت.

علل


مفصل فکی گیجگاهی یک مفصل سینوویال متحرک دارای دو حفره است که به وسیله یک حلقه فیبری از یکدیگر جدا شده اند. چرخش کندیل در داخل قوسا در 20 میلیمتر اول باز شدن دهان انجام می شود. سپس جابجایی مجموعه کندیل- دیسک در طول مجموعه مفصلی موجب می شود تا دهان به اندازه 25 میلی مرت دیگر باز شود.

اختلالات بسیار زیادی می تواند موجب اختلال مفصل فکی گیجگاهی شود که شامل موارد زیر است:

  • سنیوویت که می تواند به دلیل بار اضافی مفصل ایجاد شود.
  • درد میوفاشیال، که می تواند مربوط به استرس، فشار دادن دندان ها به هم و دندان قروچه باشد.
  • استئوآرتریت مفصل همراه با سطوح ناهموار مفصلی و غضروف سائیده شده.
  • جابجایی قدامی دیسک.
  • چسبندگی ها که ممکن است به دلیل ضربه، سینوویت و عدم تحرک ایجاد شود.
  • انکیلوز استخوانی که ممکن است به دلیل ضربه، عفونت و قرار گیری قبلی ایمپلنت های مفصل فکی گیجگاهی یا آرتروپاتی باشد.
  • آرتروپاتی های سیستم شامل آرتریت روماتوئید، بیماری لایم، لوپوس اریتماتو سیستمیک، آرتریت های پسوریاتیک، و شرایطی دیگر همچون تومورهای کندیل فک تحتانی، نوروپاتی تریژمینال، تومورهای پاروتید، کارسینوم با تهاجم به عضلات پتریگوئید و شکستگی های کندیل و زیر کندیل در اثر ضربه از این جمله اند.

درد میوفاشیال، شایع ترین دلیل دردهایی است که از مفصل گیجگاهی فکی سرچشمه می گیرند. اختلال در بسته شدن فک ها به عنوان یک علت اختلال مفصل گیجگاهی فکی و سردرد، یک موضوع مورد اختلاف نظر است که نقش اتیولوژیک آن طرفداران و مخالفان زیادی دارد.

تشخیص


توموگرام های فک فوقانی و فک تحتانی با نماهای مختلف باز و بسته مفاصل دو طرف و یک رادیوگرافی پانورمیک می تواند در تشخیص پاتولوژی استخوان مفید باشد. سی تی اسکن مفصل های گیجگاهی فکی برای تشخیص دقیق تر پاتولوژی استخوان مانند تومورها، انکیلوز استخوانی یا فیبروزی و استئوآرتریت مفید است. در ام آر آی می توان پاتولوژی بافت نرم و سایر آسیب ها مانند افیوژن مفصل سینوویال، آرتروز و جابجایی دیسک را تشخیص داد.

درمان


اختلالات مفصل گیجگاهی فکی معمولاً با درمان های محافظه کارانه پاسخ مناسبی نشان می دهد. استفاده از یک ابزار دهانی یا صفحه مخصوص گاز گرفتن که بین دندان های بالایی و پایینی به طور متناسب جا بگیرد می تواند با ایجاد فضایی بین دندان های بالایی و پایینی موجب کاهش و تعدیل فشار ناشی از بار اضافی بر روی مفصل گیجگاهی فکی شود و سبب توزیع فشارها در سراسر قوس دندانی گردد. این ابزار خاص در شب و گاهی در روز در دهان گذاشته می شود. استفاده از رژیم غذایی، حاوی مواد غذایی نرم و به کار بردن گرمای مرطوب می تواند موجب کاهش شدت اختلال مفصل گیجگاهی فکی شود. درمان فیزیکی می تواند در ابتدا مفید باشد، پس از آن بیمار می تواند تمرینات مربوط به حرکات غیر فعال (پاسیو) فک را ادامه دهد و از گرمای مرطوب، یخ و یا هر دو در منزل استفاده کند.

در بعضی از موارد می توان با آموزش بیمار، عادتهای دندان قروچه رفتن و به هم فشار دادن دندانها را از بین ببرد. عده ای دیگر از بیماران از روش های کاهش استرس همانند بیوفیدبک سود می برند. داروهایی همچون داروهای ضد التهابی غیر استروئید، شل کننده عضلات، داروهای ضدافسردگی سه حلقه ای و استفاده منطقی و مناسب از داروهای مخدر نیز می تواند مفید باشد.

هنگامی که شیوه های درمانی محافظه کارانه ناموفق است و علائم بیماری مفصل گیجگاهی فکی در بیمار چشمگیر است، در درصد کمی از موارد، عمل جراحی پیشنهاد می شود. استفاده از آرتروسکوپی مفصل گیجگاهی فکی می تواند برای از بین بردن چسبندگی های فیبروتیک و غضروف مبتلا به آرتروز در افراد مبتلا به جابجایی قدامی دیسک جا نیافتاده (قفل بسته) و برای تزریق استروئید در غشاهای سینوویال ملتهب استفاده کرد. آرتروتومی مفصل گیجگاهی فکی یا جراحی باز مفصل می تواند برای موارد پیشرفته درگیری مفصل ناشی از چسبندگی و یا استخوان معیوب و نیز برای درمان نئوپلازی به کار گرفته شود.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *